Okładka miesiąca

Mater Ecclesiae Fleur Nabert-Valjavec

W czasie pobytu w Rzymie Pierre-Claude-François Delorme wniknął w twórczość Rafaela tak głęboko, że dosięgnął tego tajemniczego bezruchu wieczności, jaki otacza Najświętsze Panny włoskiego mistrza. Maryja wydaje się oddychać tak lekko, że Jej oddech jest nieomal mniej dostrzegalny niż mgiełka muślinu otaczającego Jej ramiona. Niemniej jednak inscenizacja XIX-wieczna różni się zupełnie od renesansowej: nie ma tu toskańskiego nieba ani wzgórz pokrytych cisami odcinającymi się od nieboskłonu. W tym doskonałym, mistycznym bezwładzie Maryja pochyla się nad czymś, co jest nieobecne. Wyobraźnia podsuwa naturalnie myśl o kołysce Dzieciątka Jezus. Lecz jeśli przypatrzeć się rękom Maryi, dzieło perspektywy ukaże się wyraźnie: przenikają one krawędź obrazu. W rzeczywistości Dziewica pochyla się nad światem, na który pada Jej troskliwe spojrzenie. Delorme ozdobił wiele kopuł paryskich kościołów łącznie z Notre-Dame de Lorette czy nawet kaplicą maryjną kościoła Saint-Gervais Saint-Protais i znał się na architekturze; wiedział więc, że może ona dodatkowo poszerzyć obraz. I faktycznie cały przedmiot modlitwy Najświętszej Panny znajduje się tu w zasadzie poza kadrem, w przestrzeni otaczającej obraz. Jeśli chodzi o dobrane przez Delorme’a kolory, czerwony i niebieski, to jakkolwiek są one w pełni tradycyjne — symbolizują godność królewską Maryi dzięki Krwi przelanej przez Jej Syna, Jezusa — to są jednak jakby zaśniedziałe dzięki użyciu techniki sfumato, która gasi nawet blask złotego paska. Jak gdyby świat, nad którym pochyla się Maryja, promieniował ciemnym światłem. Na tym tle jeszcze żywsze wydają się Jej ręce koloru kości słoniowej. I tutaj zmysł architektoniczny Delorme’a znowu wzbogaca jego dzieło: na 74 lata przed Augustem Rodinem zmienił on te ręce w prawdziwą katedrę, jeszcze bardziej realistyczną dzięki widocznym wyraźnie kostkom dłoni, tworzącym żywą dzwonnicę. We współczesnym świecie, który powoli zaczyna ulegać dechrystianizacji, Delorme ukazuje w ten sposób wspaniałą Mater Ecclesiae, czuwającą nad światem.


Najświętsza Dziewica (1834), Pierre-Claude-François Delorme (1783–1859), Kaplica pałacu w Compiègne, Francja. © Dist. RMN-GP / Michel Urtado.