Cykl Świadkowie wiary

Święta Edyta Stein John Janaro

Droga Edyty Stein do nawrócenia obejmowała wiele spotkań, jeszcze zanim odkryła ona na półce przyjaciółki książkę świętej Teresy z Avili.

Urodziła się w 1891 r. we Wrocławiu (wówczas Breslau w Niemczech), w tętniącej życiem żydowskiej rodzinie. Jako dziecko Edyta była blisko związana z matką, której wierna żydowska pobożność była jej pierwszym doświadczeniem religijnym. Edyta wyrosła także na świetną uczennicę i jej dążenia intelektualne oderwały ją od prostych modlitw matki, tak że w wieku trzynastu lat „przestała w duchu się modlić”. Jednak nadal zachowywała szacunek do przekonań matki i towarzyszyła jej w synagodze. Matczyny śpiew psalmów bez wątpienia położył w duszy Edyty podwaliny pod poszukiwanie prawdy ostatecznej. Stąd chociaż utraciła wiarę w Boga, poświęciła się jednak poszukiwaniu prawdy. 

Szkoła i studia filozoficzne

Uczyła się rewelacyjnie i z wielkim powodzeniem w szkole oraz na uniwersytecie, ale dominująca atmosfera materializmu naukowego nie odpowiadała jej. Wówczas, w 1911 r., spotkała po raz pierwszy Edmunda Husserla. Metoda filozoficzna Husserla przekonywająco dowodziła transcendencji osoby ludzkiej, wykraczającej poza materialne obserwacje nauk empirycznych. Fenomenologia Husserla przekonała Edytę i innych, że możliwe jest poznanie prawdy „rzeczy samych w sobie”.

Edyta postanowiła napisać swoją rozprawę doktorską pod kierunkiem Husserla. Tymczasem działo się coś niezwykłego: fenomenologia otwierała zwolenników Husserla na Boga i religię. Wielu przyjęło chrześcijaństwo. W tym czasie Edyta Stein spotkała Maxa Schelera, katolickiego konwertytę, który przekonał ją, że do spełnienia się osoby ludzkiej konieczna jest religia. To dzięki Schelerowi, jak powiedziała później Edyta, „świat wiary odsłonił się przede mną” po raz pierwszy.

W miarę jak intelektualnie poszukiwanie prawdy przez Edytę postępowało naprzód, inna znajomość uzyskała decydujące znaczenie dla jej osobistego wzrostu. Profesor Adolf Reinach i jego żona Anna, luteranie, otwarli swoje serca oraz dom przed Edytą, gdy skończyła ona rozprawę doktorską i została osobistą asystentką Husserla. 

Nawrócenie

Adolf Reinach został wysłany na front w 1917 roku, wkrótce poległ w bitwie. Tragiczna śmierć znakomitego młodego filozofa sprawiła jednak, że Edyta dostrzegła coś nowego w przyjaźni z jego żoną, Anną. Edyta wiedziała o strasznym smutku wywołanym przez tę śmierć, ale ujrzała w Annie siłę i pokój podtrzymywany przez jej relację z Jezusem. Anna wciąż była protestantką (później również przejdzie na katolicyzm), ale w tym czasie była decydującym świadkiem na drodze Edyty do Kościoła. Anna przyjęła swoje cierpienie mocą Krzyża; i jak napisała później Edyta, „była to chwila, kiedy moja niewiara upadła i zaświecił Chrystus”.

Później Edyta przeczytała Nowy Testament i uwierzyła w Jezusa. Tak oto przygotowana została ukryta wiara w moc Krzyża, która przybrała ostateczny kształt w słynną noc w 1921 roku, kiedy Edyta przeczytała autobiografię świętej Teresy: „Sięgnęłam na chybił trafił i wyjęłam książkę sporej objętości. Nosiła tytuł «Życie św. Teresy z Avili» spisane przez nią samą. Zaczęłam czytać, zachwyciłam się natychmiast i nie przerwałam lektury aż do jej ukończenia. Gdy zamknęłam książkę, powiedziałam sobie: To jest prawda”.

To był przełom w jej życiu, odkryła pełnię katolickiej wiary oraz początek swojego karmelitańskiego powołania.

 

***

Ta refleksja przedstawia tylko kilka szczegółów z początków nawrócenia tej wielkiej kobiety, którą czcimy teraz jako świętą Teresę Benedyktę od Krzyża i której życie, myśl oraz męczeństwo tak głęboko ubogaciły Kościół. Wszyscy potrzebujemy poznać ją głębiej.

 

John Janaro jest emerytowanym profesorem teologii w Christendom College (USA). Prowadzi bloga pod adresem www.johnjanaro.com